

4 marca 2025 r. w Bibliotece Kwadro w Sztumie odbyło się kolejne spotkanie z cyklu „Salon Muzyczny Bieleckiego”. Marcowa prelekcja została poświęcona romantycznym operom, których akcja rozgrywa się na zamku w Malborku. Wydarzenie zgromadziło miłośników muzyki klasycznej, historii i literatury, którzy mieli okazję poznać niezwykle interesujące związki pomiędzy jednym z najważniejszych zabytków średniowiecznej Europy a twórczością kompozytorów epoki romantyzmu.
Cykl „Salon Muzyczny Bieleckiego” od lat popularyzuje muzykę klasyczną i przybliża jej historię szerokiemu gronu odbiorców. Każde spotkanie poświęcone jest innemu zagadnieniu, a wykłady prowadzone są w sposób przystępny zarówno dla melomanów, jak i osób dopiero rozpoczynających swoją przygodę z muzyką poważną. Marcowa odsłona cyklu połączyła historię, literaturę i sztukę operową, ukazując, jak inspirującym miejscem dla twórców XIX wieku był monumentalny zamek w Malborku.
Prelegent - Wacław Bielecki - rozpoczął spotkanie od omówienia fascynacji romantyków średniowieczem. Przypomniał, że epoka romantyzmu przyniosła szczególne zainteresowanie dawnymi legendami, wydarzeniami historycznymi oraz monumentalną architekturą. Średniowieczne zamki, rycerze, tajemnicze opowieści i dramatyczne losy bohaterów stały się ważnym źródłem inspiracji dla kompozytorów i librecistów. W tym kontekście zamek w Malborku – największa ceglana twierdza świata i dawna siedziba wielkich mistrzów Zakonu Krzyżackiego – zajmuje miejsce szczególne. Jego imponująca architektura, burzliwa historia i liczne legendy pobudzały wyobraźnię twórców, którzy umiejętnie łączyli autentyczne wydarzenia z literacką fikcją, tworząc pełne emocji i dramatyzmu dzieła sceniczne.
Podczas wykładu omówiono trzy opery związane z historią Malborka, w tym dwie inspirowane poematem „Konrad Wallenrod” Adama Mickiewicza. Były to „I Lituani” („Litwini”) Amilcare Ponchiellego – włoska opera, której premiera odbyła się w mediolańskiej La Scali w 1874 roku, „Konrad Wallenrod” Władysława Żeleńskiego, wystawiony po raz pierwszy we Lwowie w 1885 roku. Prelegent zwrócił uwagę na różne sposoby interpretowania przez kompozytorów motywów zaczerpniętych z twórczości Mickiewicza oraz historii konfliktów litewsko-krzyżackich. Uczestnicy mogli przekonać się, w jaki sposób twórcy wykorzystywali autentyczne wydarzenia historyczne, wzbogacając je o charakterystyczne dla romantyzmu motywy miłości, honoru, zdrady, poświęcenia i tragicznych wyborów. Szczególne miejsce zajmował w tych dziełach zamek w Malborku, który stawał się nie tylko efektowną scenerią wydarzeń, ale także symbolem potęgi państwa krzyżackiego i ważnym elementem budującym dramaturgię operowych opowieści.
Centralnym punktem prelekcji była jednak opera „Margier” Konstantego Gorskiego – dzieło, które przez wiele lat pozostawało niemal całkowicie zapomniane, a obecnie stopniowo odzyskuje należne miejsce w historii polskiej muzyki. Prelegent przybliżył uczestnikom zarówno sylwetkę kompozytora, jak i okoliczności powstania jego najważniejszego dzieła scenicznego. Konstanty Gorski był wybitnym skrzypkiem, pedagogiem i kompozytorem, wykształconym między innymi w Konserwatorium Petersburskim pod kierunkiem Nikołaja Rimskiego-Korsakowa. Choć znaczną część życia spędził poza granicami Polski, pozostał silnie związany z polską kulturą i historią, czego najlepszym dowodem jest właśnie „Margier” – opera czerpiąca z dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego i konfliktów z zakonem krzyżackim.
Opera powstała na podstawie poematu Władysława Syrokomli i została ukończona na początku XX wieku. Wyciąg fortepianowy ukazał się drukiem w Petersburgu w 1905 roku, natomiast pełna inscenizacja odbyła się już po śmierci kompozytora – w 1927 roku w Teatrze Wielkim w Poznaniu. Uczestnicy spotkania poznali także fabułę dzieła, którego akcja rozgrywa się w XIV wieku. Miejscem wydarzeń jest zarówno zamek księcia litewskiego Margiera w Puniach nad Niemnem, jak i zamek krzyżacki w Malborku. Bohaterowie uwikłani są w dramatyczne konflikty pomiędzy obowiązkiem wobec ojczyzny, wiernością własnym przekonaniom i uczuciami osobistymi. Historyczne wydarzenia zostały wzbogacone o typowe dla romantyzmu motywy miłości, poświęcenia i tragicznego wyboru, dzięki czemu dzieło zyskało wyjątkowo emocjonalny charakter.
Szczególną uwagę poświęcono również roli zamku w Malborku, który w operze nie jest jedynie miejscem akcji, lecz staje się symbolem potęgi państwa krzyżackiego i tłem dla najważniejszych wydarzeń dramatu. Monumentalna architektura twierdzy doskonale współgra z muzyką Gorskiego, pełną rozbudowanych scen chóralnych, dramatycznych kulminacji i lirycznych fragmentów podkreślających przeżycia bohaterów. Jak podkreślił prelegent, właśnie umiejętne połączenie historycznej narracji z romantyczną ekspresją sprawia, że „Margier” wyróżnia się na tle innych polskich oper początku XX wieku.
Interesującym wątkiem wykładu były także losy samego dzieła. Przez dziesięciolecia partytura opery pozostawała niekompletna i praktycznie nieobecna w życiu koncertowym. Dopiero współczesne badania muzykologiczne oraz prace nad rekonstrukcją materiałów nutowych pozwoliły na ponowne zainteresowanie twórczością Gorskiego. Dzięki wysiłkom badaczy i muzyków możliwe stało się odtworzenie pełnej partytury oraz ponowne wykonywanie fragmentów opery, co otworzyło drogę do przywrócenia „Margiera” współczesnej publiczności.
Ważnym elementem prelekcji były prezentowane fragmenty muzyczne omawianych utworów. Dzięki nim uczestnicy mogli usłyszeć charakterystyczny język muzyczny, wyraźne inspiracje późnym romantyzmem oraz umiejętne budowanie napięcia dramatycznego. Muzyka doskonale oddawała atmosferę średniowiecznych zamków, rycerskich konfliktów i wewnętrznych rozterek bohaterów, a jednocześnie pozwalała lepiej zrozumieć, w jaki sposób kompozytorzy budowali nastrój i podkreślali emocje postaci.
Spotkanie przebiegało w kameralnej atmosferze, sprzyjającej skupieniu i wymianie spostrzeżeń. Uczestnicy z zainteresowaniem śledzili prezentowane treści oraz chętnie włączali się do dyskusji, zadając pytania dotyczące historii oper, ich twórców i inspiracji związanych z zamkiem w Malborku.
Marcowa prelekcja po raz kolejny pokazała, że historia jednego z najcenniejszych polskich zabytków może być opowiadana nie tylko poprzez wydarzenia historyczne czy architekturę, ale również za pomocą muzyki. Szczególnie cenna okazała się prezentacja opery „Margier”, będącej interesującym przykładem połączenia polskiej tradycji literackiej z romantyczną operą historyczną. Spotkanie dostarczyło uczestnikom wielu nowych informacji, zachęcając do odkrywania bogatego repertuaru operowego inspirowanego historią. Po raz kolejny „Salon Muzyczny Bieleckiego” potwierdził swoją wartość jako inicjatywa popularyzująca kulturę muzyczną i historię w sposób ciekawy, przystępny i inspirujący.
Źródło fotografii: https://www.facebook.com/BibliotekaPublicznaSztum/?locale=pl_PL




